نگارگری

salimi salimi
24 بازدید
نگارگری

نگارگری

نگارگری هنر تصویرگری ظریفیست که دارای ویژگی‌های تزئینی بودهو از دیرباز در شرق نزدیک رواج داشت، و نگارگری ایران هنری است که از گذشته دور تا دوران اسلامی در این سرزمین جریان داشت و معمولا برای تصویرسازی کتب علمی، پزشکی، مذهبی و بخصوص ادبی بکار می‌رفت.

تعریف نگارگری

واژهنگارگری یعنی نگاریدن، به تصویر درآوردن، کشیدن و صورتگری و اصطلاح نگارگری معمولا به مجموعه‌ای از هنرهای مرتبط با کتاب مانندتصویرگری، تذهیب، تشعیر و حتی هنرهای مستقل از کتاب مانند قلمدان نگاری و … اطلاق می‌شود.

مینیاتور

مینیاتور یاواژه مینیاتور اصطلاحی است که به اشتباه به جای نگارگری به کار می‌رود. این واژه ریشه‌ای فرانسوی به معنی کوچک و ظریف دارد و بیشتر برای وصف آثار کوچک اندازه بخصوص در دوران قرون وسطی به کار می‌رفت.این در حالیستکه نگارگری ایران هیچ قرابتی با مینیاتور نداردبجز در برخی موردمثل کوچک بودن ابعاد و برخی ظریف‌کاری‌ها
تاریخچه هنر نگارگری در ایران
از نظر کارشناسان و مورخان هنری، تاریخ نقاشی ایران به ۴ دوره کلی تقسیم میشود.
اولین دوره که مربوط به روزگار پیشاتارخی تا دوران مغول است دوره می باشد
از تسلط مغول بر ایران آغازدوره میانه که تا اواسط حکومت صفوی ادامه داشته .
سومین دوره دوره جدید مربوط به تحولات سده ۱۱ ه.ق تا ۱۳ ه.ق قرار گرفته
از اواسط حکومت قاجار و دوران مشروطهدوره معاصر آغاز و تا به امروز ادامه دارد.

تاریخچه نقاشی ایران باستان

عده ای به اشتباه بر این عقیده اند که هنر نگارگری را محصول ذوق و هنرنمایی نگارگران دوره‌های اسلامی است اما این هنر، تاریخی بسیار قدیمی‌تر دارد ردپای نگارگری اسلامی را بر دیوارنگاره‌های دوران اشکانی و ساسانی بوضوح قابل مشاهده است. بهمین دلیل نقاشی‌های باقی مانده این دوران، به جهت اینکه ریشه‌ها و سنت‌های نگارگری بعد از اسلامی را در خود حفظ کرده‌اند، بسیاراهمیت دارند.
بنیانگذار آئین مانوی (مانی) که در این زمان می‌زیست برای آموزش مفاهیم مذهبی به پیروانشان کتاب‌های خود را نقاشی می‌کرد. که در میان نسل‌های بعدی مانویان این سنت همچنان ادامه یافت. و آثار آنها نیز به عنوان پلی برای انتقال قواعد نقاشی ایران باستان به دوران اسلامی قرار گرفت. اصولی که با اندک تغییراتی در تمام سده‌های بعد قابل شناسایی‌اند.

بعد از اسلام هنر نگارگری در ایران چگونه ادامه یافت

تداوم سنت‌های تصویری مانویان در اوایل دوره اسلامی، نقاشی روی کاغذ رواج بیشتری نسبت به دیوارنگاری پیدا کرد و بعد از حمله مغولان به ایران و برپایی کارگاه‌هایی به منظور تولید نسخه‌های مصور، نقاشی دیواری بتدریج فراموش شد و بعد از این فعالیت هنرمندان بصورت گروهی در کارگاه‌های سلطنتی انجام شدواین شیوه تا اواسط حکومت صفویان نیز رواج داشت.
تاریخ هنر نگارگری ایران از سده ۱۱ ه.ق به دلیل رونق اقتصادی و رفت و آمد بازرگانان و جهانگردان اروپایی به ایران، به تدریج از سنت‌های هنری غرب تاثیر گرفتو این امرباعث بوجود امدن دورانی جدید شد که تا اواخر قرن ۱۳ ه.ق قابل مشاهده بود.
اصطلاح فرنگی سازی الگوبرداری‌های ناقص از اصول و قراردادهای هنر اروپایی است
در این روش نقاشان سعی در ایجاد سبکی التقاطی از روش‌های طبیعت‌پردازانه غربی مثل برجسته‌نمایی، پرسپکتیو یا عمق نمایی و … همراه با عناصر زیبایی‌شناسی ایرانی است.و در نهایت این چالش به غلبه عنصر اروپایی درهنر ایران انجامید
.از طرف دیگر به دلیل انتقال پایتخت از تبریز به اصفهان و رونق کاخ‌سازی در دوره صفوی، نقاشی روی دیوار بار دیگر رواج پیدا کرد و حمایت حاکمان از نقاشی کارگاهی روز به روز کمرنگ شد. همین امر باعث شد هنر کتاب آرایی بتدریج جای خود را به نقاشی برای تزئین اشیایی چون قلمدان (قلمدان نگاری)، پشت آئینه، (نگارگری پشت آئینه) و وسایل و اشیای روزمره و همچنین نقاشی بصورت تک برگ داد.
اتفاقات جدید هم در شیوه و روش نقاشی و هم در ابزار و وسایل مورد نیاز نگارگران نیزقابل مشاهده بود.مثلا استفاده از رنگ روغن به جای رنگ‌های طبیعی نگارگری و بوم به جای کاغذهای سابیده شده مخصوص این هنر.

احیای نگارگری

در عصر پهلوی به دلیل ورود اندیشه‌های تجددگرایانه و روند نوسازی ، تاریخ، فرهنگ و هنر ایران صحنه کشاکش بیشتری میان سنت و مدرنیته بود. در این زمان مدارسی برای آموزش نقاشی غربی تاسیس شدند که تداوم آنها رابه شکل‌های تازه‌تر در هنرکده هنرهای زیبا و هنرهای تزئینی می‌توان دید.
در این دوره ۴ جریان به طور همزمان و موازی در نقاشی معاصر ایران وجود داشت که یکی از آنها هنر نگارگری جدید بود.

 

نگارگری

نگارگری در دوره جدید

هنرمندان از اواخر دوره قاجار با الگوبرداری از مکتب اصفهان بار دیگر هنر نگارگری را احیا کردند. البته این تقلید ازآثار مکتب اصفهان بسیار سطحی وغیر حرفه‌ای بود.
در دوره پهلوی بخشی از برنامه‌های فرهنگی و هنری به نوسازی هنرهای سنتی و احیای نگارگری اختصاص یافت. بنابراین اقداماتی برای رواج دوباره نگارگری از سوی برخی دوستداران این هنر صورت گرفت
هنرمندان این نسل از نگارگری با بکارگیری روش‌های طبیعت‌پردازی غربی قصد داشتن شیوه ای جدید برای آن ابداع کنند. و اغاز اینکار بصورت رسمی با «هادی تجویدی» بود. از دیگر پیشگامان برجسته در این زمینه «حسین بهزاد» میباشدکه شیوه کار او بر پایه مکتب اصفهان بود، بیشتر به طراحی و تنوع رنگی محدود همراه با سنت‌های اروپایی و چینی اهمیت میداد. کار او نوآوری و خلاقیت خاصی نداشت در اصل تنها معدود نگارگرانی چون «فرشچیان» و «سوسن آبادی» توانستند از روش و سبک نگارگری حسین بهزاد پافراتر گذارند.
نگارگران می‌کوشند تا با روش‌های تازه، تنوعی در آن پدید آورند در حالیکه هنر نگارگری جدید ماهیتی سنتی دارد مانند نقاشی از چهره‌های زیباتر و ایرانی‌تر نسبت به گذشته، حرکات اغراق آمیز پیکره‌های انسانی و حیوانی، فضاهای خیالی و رویایی، جامه‌های پر چین و شکن و … . مینیاتورهای استاد فرشچیان نمونه‌های زیبای این دوره از هنر نگارگری‌اند.

هنر نگارگری در ایران و ویژگی این اثار

در طول تاریخ نقاشی ایران همواره در برابر نفوذ فرهنگ‌ها و هنرهای بیگانه شرقی و غربی ایستادگی و با اقتباس از هنر آنها، ابداعات تازه ایجاد کرد. به جای تقلید و تکرار، آنها را در خود حل کرد. به همین دلیل با وجود تمام فراز و نشیب‌ها و تهاجمات فرهنگی و هنری که تاریخ ایران از سر گذرانده، همواره یک پیوستگی در تمام دوره‌های نقاشی ایران وجود دارد.
هنر نگارگری ایرانی با ادبیات فارسی مرتبط بود.بدلیل اینکه نگارگر خود صوفی و عارف و با شعر و ادب فارسی و با حکمت ایرانی و عرفان اسلامی الفت داشت نگارگر معمولا موضوعات کار خود را از داستان‌های حماسی، اسطوره‌ای و عرفانی ایران می‌گرفت و به زبان خط و رنگ منتقل میکرد. همان توصیفات زیبایی که شاعران در اشعار خود بکار بردند را در کار نقاشان نیز می‌توان باز یافت. آنها شب را به لاجورد و روز را به یاقوت زرد، صورت یار را به ماه و قد او را به سرو تشبیه می‌کردند.
رنگ آبی لاجوردی به آسمان نگاره‌ها نسبت داده میشد. در داستان‌های عاشقانه درخت سرو به نشان از قامت بلند و زیبایی معشوق د صورت مانند قرص ماه یار نیز گرد و سفید و با لب‌های کوچک مانند غنچه و ابروان کمانی تصویر می‌شد، درست معادل تصویری همان توصیفات. این نقش‌مایه‌ها به تدریج به صورت اصول و قراردادی ثابت در نگارگری ایران درآمدند و سینه به سینه به نسل‌های بعدی منتقل شدند و نگارگران نیز رعایت میکردند.
دید نگارگر همواره به سوی عالم غیر مادی بود و از تقلید صور مادی چون فضاهای سه‌بعدی، حجم‌پردازی، سایه‌روشن‌کاری و عمق‌نمایی پرهیز می‌کرد. توجه هنر نگارگری ایرانی به عالم معنا و دنیای نور بود، به همین دلیل نگاره‌ها غرق در نورند و رنگ‌ها بصورت خالص، تخت و به دور از تیرگی و سایه‌روشن بکار می‌روند. رنگ‌های درخشان طلایی و نقره‌ای نیز جایگاه خاص خود را در هنر نگارگری ایران دارند.
جهان‌بینی خاصی که در هنرمند ایرانی وجود داشت از همین جهان بینی او از فضاسازی معنوی در خلق اثارش استفاده می‌کرد. قواعد پرسپکتیو و نمایش جلو و عقب بودن عناصررا اجتناب ‌ورزید. از نظرهنرمند همه عناصر و موجودات عالم در محضر خداوند حاضر هستند و هیچ کدام نمی‌توانند پشت دیگری پنهان شوند.
در هنرنگارگری ایرانی فضای داخلی و بسته وجود ندارد و نگارگر تمام رویدادهای داخل و خارج یک مکان را در کنار هم نشان می‌دهد(فضاسازی چند ساحتی ) برای مثال هنرمند برای ترسیم یک قصر، همزمان فضای بیرون، افراد داخل کاخ و حتی رویدادهای پشت بام را در یک صفحه به تصویر می‌کشد.
تمام اشیا و موجودات بر اساس همین تفکر باید به طور کامل و از روبرو ترسیم شوند. مثلا بهترین زاویه ترسیم پیکره انسان از روبرو است زیرا تمام اعضای بدن بطور کامل دیده می‌شوند. حیوانات نیز از نیم‌رخ و برخی از عناصر مثل حوض آب از بالا به تصور در می‌آیند چون دید کامل‌تری به بیننده میدهند.

تذهیب

هنر تذهیب

در حقیقت تذهیب واژه‌ای عربی که از ذهب به معنای طلا گرفته شده و به طور کلی به معنای طلاکاری است. در هنر نگارگری ایران تذهیب به معنای قلم‌گیری‌های ظریف از خطوط و نقوش گیاهی و هندسی به رنگ طلایی در حاشیه کتاب‌ها و یا در میان خطوط خوشنویسی شده است.
از این طرح‌های گیاهی خلاصه شده که به آن اسلیمی و ختایی می‌گویند برای زیباتر کردن و تزیین صفحات نسخه‌های خطی استفاده میشود. این نقش و نگارهای هندسی و گیاهی دارای ویژگی‌های خاصی چون پیچ و تاب‌های روان و سیال و طراحی‌های بسیار ظریف‌اند که در دوره‌های مختلف تغییراتی نیز در آن‌ها پدید آمد.

 

تشعیر

تشعیر

تشعیر به معنای آرایش کناره‌ها و حاشیه‌های صفحات کتاب‌ها و نقاشی‌های تک برگ –مرقع- با نقوش حیوانی و گیاهی است که از اوایل سده ۱۰ ه.ق در هنر ایران رواج پیدا کرد. این نقوش، شامل عناصر گیاهی، پرندگان، حیوانات خیالی و افسانه‌ای مانند سیمرغ و اژدها و حیوانات واقعی در حال جست و خیز است که معمولا با یک یا دو رنگ ترسیم می‌شوند
مکتنبهای نگارگری در ایران که بعد ازورود اسلام به ایران شکل گرفتند
مکتب بغداد (عباسی)
مکتب سلجوقی
مکتب تبریز اول (ایلخانی)
مکتب شیراز اول و دوم
مکتب جلایری
مکتب هرات
مکتب بخارا
مکتب تبریز دوم (صفوی)
مکتب قزوین
مکتب اصفهان
دوره های افشار و زند
مکتب قاجار
درتمام این دوران حمایت حاکمان و پادشاهان از هنر تاثیر زیادی در رونق آن داشت، زیرا تمام امکانات مورد نیاز برای کار و فعالیت هنری همچون ایجاد کارگاه‌ها به عنوان مراکز فرهنگی و هنری برای تصویرگری آثار ادبی، تامین هزینه‌های ساخت کاغذهای مرغوب و رنگ‌های با کیفیت و مهمتر از همه دعوت و گردآوری هنرمندان و برآورده ساختن نیازهای زندگی آنها همگی بر عهده پادشاه بود و عدم حمایت آنها به رکود جریانات هنری می‌انجامید.
بجرعت میتوان گفت اگرحمایت و پشتیبانی پادشاهان از نگارگری شاهنامه‌، خمسه نظامی و دیگر آثار فاخر حوزه ادب و فرهنگ ایران نبود، آثاری که امروزه مایه سربلندی این سرزمین و رشک عالمیان است هرگز پدید نمی‌آمد.

دسته بندی بلاگ
اشتراک گذاری

نوشته های مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

15+ محصولات
7+ سفارشات تکمیل شده
66+ کاربران
29+ مطالب وبلاگ

پرداخت آنلاین

عضویت در خبرنامه

با عضویت در خبرنامه از آخرین پیشنهادها و تخفیف های ما زودتر از بقیه با خبر شوید!

نمادهای ما

ساماندهی
سبد خرید

هیچ محصولی در سبد خرید نیست.

ورود به سایت